Goaltending trong bóng rổ là gì? Những trường hợp nào sẽ được tính điểm trực tiếp?

Goaltending là lỗi xảy ra khi cầu thủ chạm vào bóng ở thời điểm cú ném đã không còn được phép cản nữa.

Theo luật FIBA, với một cú ném rổ bình thường, trọng tài thường nhìn vào 3 điểm: toàn bộ quả bóng đã ở cao hơn vành rổ, bóng đang đi xuống hoặc đã chạm bảng, và bóng vẫn còn khả năng đi vào rổ.

Nếu người phạm lỗi là cầu thủ phòng thủ, đội tấn công có thể được tính thẳng 1, 2 hoặc 3 điểm, tùy cú ném ban đầu. Nếu người chạm bóng trái luật là cầu thủ tấn công thì điểm sẽ không được công nhận.

3 điều kiện để xác định goaltending theo FIBA

Điểm quan trọng là phải nhìn trạng thái của bóng ngay lúc cầu thủ chạm vào bóng. Không thể chỉ thấy bóng đang rơi gần rổ rồi kết luận ngay đó là goaltending.

Bóng đang đi xuống thì lúc nào được block?

FIBA cũng tách khá rõ lúc bóng đang ở điểm cao nhất và lúc bóng đã bắt đầu đi xuống. Hai thời điểm này có thể chỉ cách nhau rất ngắn, nhưng lại quyết định một pha bóng là block hợp lệ hay goaltending.

Bóng đã chạm bảng thì còn block được không?

Có. Theo luật FIBA, bóng vừa chạm bảng không có nghĩa hậu vệ chắc chắn không được phép block nữa.

Khi cầu thủ chạm bóng, vẫn phải xem hai điểm:

·        toàn bộ quả bóng đã ở cao hơn mặt phẳng vành rổ hay chưa;

·        bóng lúc đó còn khả năng đi vào rổ hay không.

Ví dụ, trong một pha layup, bóng vừa chạm phần thấp của bảng. Nếu hậu vệ gạt bóng khi một phần quả bóng vẫn còn thấp hơn vành rổ thì không thể chỉ vì bóng đã chạm bảng mà gọi đó là goaltending theo luật FIBA.

NBA xử lý tình huống này khác FIBA. Nếu cú ném vẫn còn khả năng vào rổ, NBA không cho phép cầu thủ chạm bóng sau khi bóng đã chạm phần bảng nằm cao hơn độ cao của vành, dù lúc đó bóng đang đi lên hay đi xuống. Rule No. 11 cũng có quy định riêng cho trường hợp bóng chạm phần bảng thấp hơn vành.

Bóng đã chạm vành thì có được gạt ra không?

Theo FIBA, khi bóng đã chạm vành thì phần goaltending của cú ném đã kết thúc. Vì vậy, trong nhiều tình huống bóng vẫn còn sống, cầu thủ có thể tranh bóng hoặc tip bóng sau khi bóng bật ra khỏi vành.

Dù vậy, cầu thủ vẫn có thể phạm basket interference. Một số trường hợp thường gặp gồm:

·        đưa tay từ phía dưới xuyên qua vòng rổ để chạm bóng;

·        chạm vào rổ hoặc bảng trái luật khi bóng đang tiếp xúc với vành;

·        kéo hoặc làm rung rổ khiến hướng bóng bị thay đổi;

·        bám rổ rồi tiếp tục chơi bóng;

·        cầu thủ phòng thủ chạm bóng hoặc rổ khi bóng đã nằm trong rổ theo trường hợp mà luật cấm.

Nói đơn giản, bóng đã chạm vành không có nghĩa muốn làm gì với bóng cũng được. Chỉ là lúc này không còn xét goaltending của cú ném nữa, mà phải xem hành động đó có rơi vào basket interference hay không.

Goaltending được tính 1, 2 hay 3 điểm?

Nếu cầu thủ phòng thủ phạm goaltending hoặc basket interference, FIBA tính điểm giống như cú ném đó đã vào rổ. Số điểm được tính theo vị trí cầu thủ ném bóng, chứ không phải vị trí hậu vệ chạm vào bóng.

Ví dụ, cầu thủ A ném từ ngoài vạch 3 điểm. Khi bóng đang rơi xuống gần rổ, hậu vệ B chạm bóng và bị thổi goaltending. Đội của A vẫn được tính đủ 3 điểm, dù B chạm bóng ở ngay sát rổ.

FIBA và NBA khác nhau ở những tình huống nào?

Trong luật NBA có một vùng gọi là imaginary cylinder, có thể hiểu đơn giản là một hình trụ tưởng tượng kéo thẳng lên từ vòng rổ. Trong một số tình huống, cầu thủ đứng trong sân không được chạm bóng khi bóng đang nằm phía trên vành và ở trong vùng này, trừ những trường hợp ngoại lệ mà Rule No. 11 cho phép.

Vì vậy, một pha bóng được xử lý theo luật FIBA chưa chắc sẽ có cách xử lý giống hệt ở NBA.

Ném phạt bị goaltending thì tính thế nào?

Với ném phạt, luật FIBA có quy định riêng. Cầu thủ không được chạm bóng khi bóng đang bay về phía rổ và chưa chạm vành.

Nếu cầu thủ phòng thủ phạm goaltending trong một quả ném phạt, đội tấn công được tính 1 điểm. Nếu đó là quả ném phạt cuối cùng, luật còn có cách xử lý thêm tùy vào tình huống cụ thể.

Sau khi bóng đã chạm vành, tình huống sẽ được xử lý theo quy định khác. Không thể tiếp tục lấy nguyên quy tắc trước khi bóng chạm vành để áp dụng cho pha tranh bóng sau đó.

Cầu thủ tấn công có thể phạm goaltending không?

Có. Goaltending không chỉ xảy ra với cầu thủ phòng thủ.

Nếu một cầu thủ tấn công chạm bóng trái luật khi cú ném vẫn đang ở trong thời điểm được luật bảo vệ thì điểm sẽ không được công nhận.

Ví dụ, A ném bóng, còn B là đồng đội của A. Nếu B nhảy lên chạm bóng khi toàn bộ bóng đã cao hơn vành, bóng đang đi xuống và vẫn còn khả năng vào rổ thì B có thể bị thổi goaltending. Trong trường hợp đó, cú ném của A không được tính điểm.

Tất nhiên, cầu thủ tấn công chạm bóng gần rổ không phải lúc nào cũng là goaltending. Vẫn phải xem bóng đang ở vị trí và trạng thái nào vào đúng lúc bị chạm.

Goaltending khác basket interference như thế nào?

Hai khái niệm này có liên quan nhưng không phải là hai tên gọi khác nhau của cùng một lỗi. Điều này đặc biệt quan trọng khi bóng đã chạm vành.

Goaltending có bị tính personal foul không?

Thông thường là không. Goaltending được tính là một violation, không phải personal foul. Vì vậy, một cầu thủ bị thổi goaltending không tự động bị cộng thêm một lỗi cá nhân.

Tuy nhiên, trong cùng một pha bóng vẫn có thể xảy ra cả foul và goaltending. Chẳng hạn, một hậu vệ phạm lỗi với người ném, sau đó một cầu thủ khác lại chạm bóng trái luật. Khi đó trọng tài sẽ xử lý từng lỗi theo quy định tương ứng.

Cách kiểm tra nhanh một pha bóng có phải goaltending hay không

1.     Trước tiên xem trận đấu dùng luật FIBA hay NBA.

2.     Xem bóng lúc đó còn khả năng vào rổ hay không.

3.     Xem bóng vẫn đang bay lên hay đã bắt đầu đi xuống.

4.     Nếu dùng luật FIBA, xem toàn bộ quả bóng đã cao hơn vành chưa.

5.     Xem bóng đã chạm bảng hay chưa.

6.     Xem bóng đã chạm vành hay chưa.

7.     Cuối cùng xem người chạm bóng là cầu thủ phòng thủ hay tấn công.

Với một cú ném rổ theo luật FIBA, có thể nhớ ngắn gọn như sau:

Toàn bộ bóng cao hơn vành + bóng đang đi xuống hoặc đã chạm bảng + bóng vẫn còn khả năng vào rổ.

Nếu là NBA thì không nên dùng nguyên cách kiểm tra này. Cần xem thêm Rule No. 11, nhất là các quy định liên quan đến bóng chạm bảng và vùng imaginary cylinder.

Finally

Với luật FIBA, một pha chạm bóng thường chỉ bị tính goaltending khi toàn bộ quả bóng đã cao hơn vành, bóng đang đi xuống hoặc đã chạm bảng và bóng vẫn còn khả năng đi vào rổ.

Nếu cầu thủ phòng thủ vi phạm, đội tấn công được tính điểm theo cú ném ban đầu: ném phạt là 1 điểm, cú ném trong khu vực 2 điểm là 2 điểm, còn cú ném ngoài vạch 3 điểm là 3 điểm.

Nếu bóng đã chạm vành, goaltending của cú ném theo FIBA đã kết thúc, nhưng cầu thủ vẫn có thể phạm basket interference. Còn với NBA, cần để ý thêm quy định về bóng chạm bảng và vùng imaginary cylinder vì hai phần này có cách xử lý khác FIBA.

Hiện tại, các trận đấu dùng luật FIBA vẫn áp dụng Official Basketball Rules 2024. Official Basketball Rules 2026 sẽ có hiệu lực từ ngày 01/10/2026