Thiết bị ngoại vi ảnh hưởng như thế nào đến màn trình diễn của tuyển thủ trong các trận đấu esports?

Có. Thiết bị có thể ảnh hưởng đến cách một tuyển thủ thi đấu, nhưng mua gear tốt hơn không có nghĩa kỹ năng sẽ tự tăng. Một màn hình quá chậm, chuột cầm không thoải mái, mousepad đã mòn, bàn phím quá nhạy hoặc tai nghe khó nghe hướng đều có thể làm người chơi mất ổn định.

Thay vì chạy theo DPI, Hz hay polling rate cao nhất, nên nhìn vào vấn đề mình đang gặp. Nếu hình ảnh chưa mượt, xử lý màn hình và FPS. Nếu chuột khó dừng, xem lại shape, trọng lượng, pad và sensitivity. Nếu thường nghe thấy tiếng nhưng đoán sai hướng, vấn đề có thể nằm ở audio. Nghiên cứu trên người chơi Counter-Strike có kinh nghiệm cũng cho thấy hệ thống có độ trễ thấp hơn có thể giúp cải thiện độ chính xác trong các bài ngắm bắn được thử nghiệm.^[https://dl.acm.org/doi/10.1145/3411764.3445245^]

60 → 144 Hz khác rõ hơn 240 → 360 Hz

Chuyển từ màn hình 60 Hz lên 120 hoặc 144 Hz thường dễ cảm nhận. Khi đã lên 240 Hz hoặc cao hơn, mức cải thiện tiếp theo nhỏ hơn nhiều.

Từ 60 lên 144 Hz, khoảng thời gian giữa hai lần refresh giảm từ 16,67 xuống 6,94 ms, chênh khoảng 9,73 ms.

Từ 144 lên 240 Hz chỉ giảm thêm khoảng 2,77 ms. Từ 240 lên 360 Hz còn khoảng 1,39 ms.

Trong FPS, màn hình tần số quét cao dễ phát huy tác dụng khi đối thủ chạy ngang, peek nhanh qua góc hoặc khi người chơi phải tracking liên tục.

Nhưng đừng hiểu những con số trên là toàn bộ input lag. Một cú click còn phải đi qua chuột, game, CPU, GPU rồi mới xuất hiện trên màn hình.

Màn hình 240 Hz cần đủ FPS

Mua màn hình 240 Hz nhưng máy chỉ chạy quanh 90 FPS thì lợi ích sẽ bị hạn chế. Màn hình có thể refresh nhanh, nhưng máy không tạo đủ frame mới để đưa lên màn hình.

300 FPS tương đương khoảng 3,33 ms cho mỗi frame nếu máy tạo frame đều.

Vấn đề là FPS trung bình đẹp chưa chắc game đã mượt. Máy có thể giữ phần lớn frame ở 3–4 ms nhưng thỉnh thoảng nhảy lên 15–20 ms. Lúc đó người chơi vẫn cảm thấy khựng.

Với esports, nên xem cả FPS trung bình, 1% low và frame time. Đặc biệt nên kiểm tra lúc giao tranh hoặc ở những cảnh khiến máy phải xử lý nhiều hơn.

Đừng chỉ nhìn thông số “1 ms” của màn hình

Hz cao chưa đủ. Pixel của màn hình cũng phải đổi trạng thái đủ nhanh để hình ảnh chuyển động không bị nhòe hoặc kéo bóng.

Pixel chuyển chậm thường dễ thấy khi:

·        kéo crosshair nhanh;

·        tracking mục tiêu chạy ngang;

·        xoay camera;

·        nhìn nhân vật di chuyển trên nền tối.

Cũng không nên đặt hai màn hình cạnh nhau rồi chỉ so chữ “1 ms”. GtG và MPRT không đo cùng một thứ. Nếu overdrive bị đẩy quá mạnh, màn hình còn có thể xuất hiện viền sáng hoặc bóng ngược phía sau vật thể.

Input lag lại là chuyện khác. Sau khi click chuột, lệnh còn phải được game xử lý, GPU tạo frame rồi màn hình mới hiển thị. Nghiên cứu về targeting trong game góc nhìn thứ nhất cũng ghi nhận rằng latency có thể ảnh hưởng đến khả năng ngắm, nhất là với những thao tác cần nhanh và chính xác.^[https://dl.acm.org/doi/10.1145/3355088.3365170^]

Chuột hợp tay quan trọng hơn DPI cao

Với người chơi FPS, nên nhìn vào shape, trọng lượng, balance, sensor, polling rate và mouse feet trước khi quan tâm đến con số DPI tối đa.

ISO 9241-400 cũng đánh giá thiết bị nhập dựa trên người sử dụng, công việc và môi trường sử dụng, chứ không chỉ dựa vào thông số phần cứng.^[https://www.iso.org/standard/38896.html^]

Một con chuột có thể quá lớn nếu người chơi khó chỉnh chuột bằng đầu ngón tay, khó nhấc chuột hoặc phải dùng cả bàn tay cho những chuyển động rất nhỏ.

Chuột quá nhỏ lại có thể khiến ngón cái và ngón út phải bóp chặt hai bên, bàn tay thiếu chỗ tựa và nhanh mỏi hơn.

Palm, claw và fingertip chỉ là cách mô tả kiểu cầm chuột. Không có kiểu nào mặc định tốt hơn cho tất cả tuyển thủ.

90 g xuống 60 g khác nhiều hơn 60 g xuống 50 g

Từ 90 g xuống 60 g là giảm khoảng một phần ba trọng lượng. Cảm giác tăng tốc, đổi hướng và dừng chuột vì thế có thể thay đổi khá rõ.

Nhưng chuột nhẹ hơn 33% không có nghĩa aim sẽ tốt hơn 33%.

Người đã quen chuột 90 g mà chuyển thẳng xuống 50 g thậm chí có thể thường xuyên kéo quá mục tiêu trong thời gian đầu. Tay vẫn đang dùng lực theo con chuột cũ.

Trọng lượng cũng không nên nhìn riêng. Hai con chuột đều nặng 60 g vẫn có thể rất khác nhau nếu một con dồn trọng lượng về phía sau còn con kia có trọng tâm nằm ở giữa.

Nghiên cứu HCI về cách ngắm cũng cho thấy việc dùng cổ tay hay cánh tay có liên quan đến sensitivity và trình độ chơi. Vì vậy, chuột nên được chọn theo cách người chơi thực sự sử dụng nó.^[https://dl.acm.org/doi/10.1145/3613904.3642797^]

Sensor ổn là đủ, không cần chạy theo DPI tối đa

Những lỗi sensor đáng quan tâm là:

·        spin-out khi quét chuột rất nhanh;

·        tracking đột nhiên lệch hướng;

·        smoothing ngoài ý muốn;

·        angle snapping;

·        lift-off distance không phù hợp.

Nếu sensor đã chạy ổn định, con số 30.000 DPI không giúp người chơi chính xác gấp ba lần một sensor 10.000 DPI.

Lift-off distance đáng để kiểm tra nếu người chơi thường nhấc chuột lên để đặt lại vị trí. Khi chuột đã được nâng lên nhưng sensor vẫn tiếp tục nhận chuyển động, crosshair có thể bị lệch trong lúc đặt chuột xuống. Vấn đề này cũng đã được nghiên cứu riêng trong các tác vụ gaming.^[https://dl.acm.org/doi/10.1145/3613905.3650958^]

Muốn biết sensitivity, đừng chỉ nhìn DPI

Bốn thiết lập trên đều có eDPI 800 trong cùng một game. Chỉ biết một người dùng 400 hay 1600 DPI vẫn chưa đủ để biết crosshair của họ di chuyển nhanh hay chậm.

eDPI cũng không nên dùng để so thẳng giữa hai game nếu mỗi game dùng một thang sensitivity khác nhau.

Với FPS, cm/360° thường dễ hiểu hơn. Nó cho biết người chơi phải kéo chuột bao xa để camera quay đủ một vòng.

Các con số này chỉ dùng để minh họa khoảng di chuyển. Chúng không phải mức sensitivity được khuyên dùng cho tất cả người chơi.

1000 Hz đã là một bước nâng khá lớn

Từ 125 lên 1000 Hz, khoảng thời gian lý thuyết giữa hai report giảm từ 8 xuống 1 ms. Chênh lệch là 7 ms.

Từ 1000 lên 8000 Hz, con số giảm từ 1 xuống 0,125 ms, tức thêm khoảng 0,875 ms.

Riêng bước 4000 → 8000 Hz chỉ giảm thêm 0,125 ms.

Polling rate cao hơn không phải vô ích. Nhưng máy và game vẫn phải xử lý số lượng report đó. Nếu bật 4000 hoặc 8000 Hz khiến frame time kém ổn định, dùng 1000 hoặc 2000 Hz có thể dễ chịu hơn.

Mousepad bẩn cũng có thể làm aim khó hơn

Khi bắt đầu di chuột, người chơi phải thắng được lực cản ban đầu của bề mặt pad. Đây là static friction. Nếu lực này quá cao, những chỉnh sửa crosshair rất nhỏ có thể khó làm hơn.

Khi chuột đã trượt, lực cản tiếp tục tác động lên chuyển động. Đây là dynamic friction, và nó dễ ảnh hưởng đến những pha tracking dài.

Khả năng dừng chuột cũng khác nhau giữa từng loại pad. Vì vậy, hai mousepad đều được gọi là “control” chưa chắc cho cảm giác giống nhau.

Pad 500 × 500 mm có diện tích lớn hơn khoảng 39% so với pad 450 × 400 mm.

Diện tích lớn hơn không tự làm aim tốt lên, nhưng người chơi sensitivity thấp sẽ có thêm chỗ cho những cú kéo chuột dài.

Bụi, mồ hôi, độ ẩm và phần vải đã mòn cũng làm độ trượt thay đổi. Nếu sensitivity vẫn giữ nguyên nhưng một ngày nào đó chuột bỗng thấy nặng hơn hoặc khó micro-adjust, hãy nhìn lại mousepad trước.

Mouse feet mòn cũng làm cảm giác chuột thay đổi

Feet bị mòn không đều có thể khiến chuột:

·        trượt chậm hơn;

·        có lực cản khác nhau theo từng hướng;

·        dừng không giống trước;

·        phần đáy bắt đầu chạm vào pad.

Ngược lại, feet mới thường trượt nhanh hơn bộ feet cũ đã dùng lâu.

Đó là lý do không nên thay mouse feet ngay trước một trận quan trọng. Người chơi có thể cần thời gian để quen lại với độ trượt mới.

Phím quá nhạy cũng có thể gây nhấn nhầm

Không thể nói phím 0,1 mm chắc chắn nhanh hơn phím 1 mm bao nhiêu mili giây. Tốc độ ngón tay của người chơi cũng ảnh hưởng đến thời gian thực tế.

Actuation rất ngắn có thể tiện cho những thao tác nhấn và nhả nhanh. Nhưng nếu người chơi thường đặt ngón tay nhẹ lên WASD, phím quá nhạy cũng dễ nhận input ngoài ý muốn.

Rapid Trigger cho phép một số bàn phím reset phím theo chuyển động thực tế thay vì phải chờ phím quay về một điểm cố định. Tính năng này có thể hỗ trợ đổi hướng nhanh, nhưng timing vẫn phải do người chơi thực hiện.

Bàn phím nhỏ cho tay chuột nhiều chỗ hơn

Full-size keyboard chiếm nhiều chiều ngang hơn TKL, 75%, 65% hoặc 60%.

Với một người chơi FPS dùng sensitivity thấp, phần không gian đó khá đáng kể vì họ cần nhiều chỗ hơn để kéo chuột sang hai bên.

Bàn phím nhỏ không tự nhiên có latency thấp hơn. Điểm có ích là tay chuột có thể đặt gần người hơn và mousepad có thêm khoảng trống.

ISO cũng đề cập đến việc thiết bị nhập nên phù hợp với cơ thể người dùng, công việc và cách bố trí khu vực sử dụng.^[https://www.iso.org/standard/38896.html^]

Tai nghe tốt phải giúp nghe đúng hướng

Trong FPS, nghe thấy âm thanh và biết âm thanh đến từ đâu là hai việc khác nhau.

·        Detection: người chơi có nghe thấy tiếng hay không;

·        Localization: người chơi có xác định đúng vị trí của tiếng đó hay không.

Có những tai nghe làm tiếng bước chân rất rõ nhưng người chơi vẫn khó phân biệt trước với sau, hoặc tầng trên với tầng dưới.

Con người nhận biết hướng âm thanh bằng nhiều tín hiệu, trong đó có chênh lệch thời gian và mức âm giữa hai tai. Hình dạng đầu và tai cũng làm âm thanh thay đổi trước khi đi vào tai. Đây là một phần cơ sở của HRTF.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25688182/^]

Virtual 7.1 cũng không phải lúc nào cũng tốt hơn stereo. Nếu game đã có HRTF riêng, bật thêm một lớp surround bên ngoài đôi khi lại làm hướng âm thanh khó đoán hơn.

Cách thử khá đơn giản: vào một map quen, nhờ đồng đội tạo tiếng ở trước, sau, trái, phải, gần, xa, tầng trên và tầng dưới. Sau đó đổi từng chế độ âm thanh và nghe lại.

Tăng volume không phải cách tốt để nghe bước chân

Trong giao tranh, tiếng súng, tiếng nổ, kỹ năng và âm thanh môi trường thường xuất hiện cùng lúc. Nếu một dải âm quá mạnh, nó có thể che mất những âm nhỏ hơn.

Vì vậy, tai nghe dùng để thi đấu không chỉ cần làm bước chân to. Người chơi còn phải tách được các loại âm thanh khi trận đấu trở nên ồn.

Tại LAN, khả năng cách âm cũng có ích vì xung quanh có thể có tiếng khán giả, caster và nhiều máy móc hoạt động.

Chỉ chênh 10 dB nhưng thời gian nghe an toàn đã giảm rất nhiều. WHO khuyến nghị phải tính cả mức âm lẫn thời gian tiếp xúc, chứ không nên chỉ dựa vào cảm giác “vẫn chịu được”.^[https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/deafness-and-hearing-loss-safe-listening^]

WHO và ITU cũng có hướng dẫn riêng về safe listening cho video gameplay và esports.^[https://www.itu.int/rec/T-REC-H.872^]

Nếu phải tăng volume rất cao mới nghe được bước chân, nên kiểm tra EQ, game mix, khả năng cách âm và tiếng ồn xung quanh trước.

Mic thi đấu cần rõ, không cần chất lượng studio

Trong game đồng đội, một chiếc mic tốt là chiếc mic giúp đồng đội nghe đúng câu call ngay lần đầu.

Nên tránh những tình trạng sau:

·        noise gate cắt mất đầu câu;

·        noise suppression làm giọng méo;

·        gain quá cao gây clipping;

·        gain quá thấp khiến đồng đội nghe khó;

·        automatic gain làm âm lượng lên xuống liên tục.

Một callout như “hai người A short” có thể chỉ còn hữu ích trong vài giây. Nếu đầu câu bị cắt mất hoặc tiếng bị rè, chất lượng thu âm đẹp cũng không giúp ích nhiều cho trận đấu.

Mỗi game cần ưu tiên thiết bị khác nhau

Không có một danh sách nâng cấp giống nhau cho tất cả mọi người.

Người vẫn đang dùng màn hình 60 Hz có thể nên xử lý màn hình trước. Người đã dùng 240 Hz nhưng cầm chuột bị đau tay lại nên nhìn vào chuột và cách bố trí bàn trước.

Gear ổn định mỗi ngày quan trọng hơn thông số cực cao

Tuyển thủ không chỉ cần thực hiện đúng một cú flick. Họ phải lặp lại những thao tác giống nhau rất nhiều lần trong suốt trận đấu.

Khi cảm giác chơi hôm nay khác hôm qua, nên kiểm tra:

·        mousepad có bẩn hoặc ẩm không;

·        mouse feet có bị mòn không;

·        DPI hoặc sensitivity có bị thay đổi không;

·        receiver wireless có đổi vị trí không;

·        pin có thấp không;

·        frame time có bị giật không;

·        actuation profile có bị đổi không;

·        bàn hoặc ghế có khác vị trí cũ không.

Một setup 1000 Hz và 240 Hz chạy ổn định mỗi ngày có thể phù hợp hơn một setup dùng thông số rất cao nhưng lúc được lúc không.

Đau tay hoặc đau vai thì nên xem lại setup

Một tư thế chưa phù hợp đôi khi không gây vấn đề trong 20–30 phút đầu. Sau vài giờ, cảm giác mỏi hoặc đau mới bắt đầu rõ.

Bàn quá cao có thể khiến vai phải nhấc lên. Bàn phím quá rộng đẩy tay chuột ra xa cơ thể. Mép bàn tì mạnh vào cẳng tay cũng dễ gây khó chịu khi chơi lâu.

Nghiên cứu trên người chơi esports cạnh tranh đã ghi nhận các vấn đề cơ xương khớp, trong đó lưng và chi trên là những vùng thường được chú ý.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33585039/^]

Một systematic review về video gaming cũng cho thấy thời gian chơi kéo dài có liên quan đáng chú ý đến các triệu chứng cơ xương khớp, dù kết quả giữa các nghiên cứu không hoàn toàn giống nhau.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35842605/^]

Khi ngồi chơi, vai nên được thả lỏng, cổ tay không bị bẻ quá nhiều, khuỷu tay nằm ở vị trí thoải mái và mousepad không đặt quá xa.

Nếu tình trạng đau, tê hoặc yếu tay kéo dài, không nên tiếp tục cố chơi chỉ để “làm quen”. Nên giảm tải và tìm tư vấn chuyên môn phù hợp.

Chuột wireless nên kiểm tra pin và receiver

Không nên mặc định chuột wireless gaming hiện nay quá chậm để thi đấu. Điều đáng kiểm tra hơn là kết nối có ổn định hay không.

·        pin;

·        vị trí receiver;

·        khoảng cách;

·        vật cản;

·        polling rate;

·        firmware.

Một con chuột chạy hoàn toàn bình thường ở nhà vẫn nên được kiểm tra lại khi mang đến LAN. Vị trí cổng USB, receiver và môi trường wireless lúc đó có thể khác.

Gặp vấn đề gì thì kiểm tra đúng chỗ đó

Nếu chưa biết vấn đề nằm ở đâu, mua gear đắt hơn chưa chắc giải quyết được gì. Có khi người chơi chỉ đổi sang một cảm giác khác rồi lỗi cũ vẫn còn nguyên.

Thử gear mới trong 3–5 session

Khi thử thiết bị mới, đừng thay chuột, mousepad, DPI và sensitivity cùng lúc. Làm như vậy rất khó biết thứ nào thật sự giúp mình chơi tốt hơn hoặc tệ đi.

Nếu đang thử chuột mới, có thể giữ nguyên:

·        DPI;

·        sensitivity;

·        mousepad;

·        resolution;

·        vị trí bàn ghế.

Sau đó chơi cùng một số bài tập qua nhiều buổi.

Có thể dùng khoảng 3–5 session để quan sát thay vì kết luận chỉ sau 10–20 phút. Đây là cách thử thực tế, không phải một mốc khoa học bắt buộc.

Ngoài score, nên để ý:

·        có còn thường xuyên overshoot không;

·        crosshair có dễ dừng hơn không;

·        tay có phải bóp chuột chặt hơn không;

·        chơi lâu có mỏi hơn không;

·        kết quả có giống nhau qua nhiều ngày không.

Đừng đổi nhiều setting ngay trước trận

Trước một trận quan trọng, nên kiểm tra lại:

·        refresh rate;

·        resolution;

·        FPS;

·        DPI và sensitivity;

·        polling rate;

·        keybind;

·        actuation và Rapid Trigger;

·        audio output;

·        microphone;

·        pin và receiver.

Nếu chưa dùng đủ lâu khi tập, không nên ngay trước trận mới đổi firmware, mouse feet, mousepad, sensitivity, EQ, actuation hoặc controller.

Không phải thiết bị mới chắc chắn tệ. Chỉ là tay và cơ thể cần thời gian để quen với trọng lượng, độ trượt, lực nhấn hoặc cảm giác input khác trước.

Không cần copy nguyên setup của tuyển thủ khác

Danh sách gear của tuyển thủ chuyên nghiệp có thể giúp tìm một số mẫu đáng thử. Nhưng nó không phải công thức để chơi giống họ.

Một tuyển thủ chọn chuột còn phụ thuộc vào:

·        kích thước bàn tay;

·        grip;

·        sensitivity;

·        cách dùng cổ tay và cánh tay;

·        thói quen đã hình thành qua nhiều năm;

·        setup họ sử dụng tại giải.

Dùng cùng 800 DPI, cùng mousepad và cùng mẫu chuột không có nghĩa tay của hai người sẽ điều khiển giống nhau.

Cách tham khảo hợp lý hơn là nhìn xem tuyển thủ thường dùng nhóm shape, trọng lượng hoặc loại pad nào, sau đó tự thử và chọn thứ hợp với tay mình.

FAQ

Chuột nhẹ có giúp aim tốt hơn không?

Có thể giúp người chơi dùng ít lực hơn khi flick và đổi hướng, nhất là với sensitivity thấp. Nhưng nếu shape hoặc balance không hợp tay, chuột nhẹ vẫn có thể khó kiểm soát.

8000 Hz có cần thiết không?

Không. 1000 Hz tương ứng khoảng 1 ms giữa các report, còn 8000 Hz là 0,125 ms theo lý thuyết. Chỉ nên tăng lên mức cao hơn nếu game và PC vẫn chạy ổn định.

240 Hz có đáng hơn 144 Hz không?

Có thể đáng với người chơi FPS cạnh tranh nếu PC tạo đủ frame. Khoảng refresh giảm từ 6,94 xuống 4,17 ms, chênh khoảng 2,77 ms. Tuy nhiên, mức thay đổi này nhỏ hơn nhiều so với 60 → 144 Hz.

DPI càng cao thì aim càng chính xác không?

Không. DPI tối đa của sensor không quyết định trực tiếp khả năng aim. Sensitivity trong game và cm/360 cho biết nhiều hơn về tốc độ điều khiển thực tế.

Mousepad có ảnh hưởng nhiều không?

Có, nhất là trong FPS. Lực cản lúc bắt đầu di chuột ảnh hưởng đến micro-adjust, còn lực cản khi chuột đang trượt ảnh hưởng đến tracking. Pad bẩn, ẩm hoặc mòn cũng làm cảm giác chuột thay đổi.

Rapid Trigger có tự làm movement tốt hơn không?

Không. Nó có thể giúp phím reset nhanh hơn, nhưng người chơi vẫn phải tự làm đúng timing nhấn và nhả.

Tai nghe đắt hơn có chắc định vị tốt hơn không?

Không. Khả năng đoán hướng còn phụ thuộc vào tuning, HRTF, spatial audio của game và khả năng cách âm.

Nên thử gear mới trong bao lâu?

Không có thời gian cố định. Nếu thiết bị gây đau rõ ràng thì không cần cố dùng. Nếu chỉ khác về trọng lượng hoặc độ trượt, nên thử qua nhiều session và chỉ thay một yếu tố mỗi lần.

Khi nào nên thay gear?

Nên thay khi thiết bị đang tạo ra một vấn đề lặp lại, chẳng hạn sensor tracking lỗi, shape gây khó chịu, pad đã mòn, switch hoạt động không ổn định hoặc màn hình đang là điểm yếu rõ ràng của setup.

Finally

Không cần nâng tất cả thiết bị cùng lúc. Hãy xử lý thứ đang gây ảnh hưởng rõ nhất trước. Nếu còn dùng 60 Hz, lên 144 Hz thường đáng chú ý hơn việc từ 240 lên 360 Hz. Nếu chuột làm tay khó chịu, hãy đổi shape trước khi quan tâm đến DPI cao hơn. Nếu game hay khựng, kiểm tra FPS và frame time trước khi mua màn hình mới. Nếu aim bỗng khác mọi ngày, nhìn lại mousepad, feet và setting. Mỗi lần đổi gear, chỉ nên thay một thứ rồi dùng qua nhiều buổi. Cách này giúp biết chính xác thiết bị mới có thực sự giúp mình chơi ổn định hơn hay chỉ đơn giản là cho cảm giác khác.