Thời tiết có ảnh hưởng đến kết quả của một trận bóng đá không?

Thời tiết chỉ thật sự đáng để quan tâm khi nó làm cầu thủ chơi khác đi, làm bóng di chuyển khác đi hoặc khiến mặt sân thay đổi. Nếu mọi thứ trên sân vẫn diễn ra bình thường, thời tiết thường không quan trọng bằng chất lượng đội hình, chiến thuật, chấn thương, thẻ đỏ hay tình hình của trận đấu. Các nghiên cứu về bóng đá chuyên nghiệp cũng cho thấy thời tiết thường ảnh hưởng rõ hơn đến quãng đường chạy và cường độ vận động. Còn ảnh hưởng trực tiếp đến số bàn thắng hay kết quả trận đấu thì không phải lúc nào cũng giống nhau.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41869276/^]

·        Nóng và ẩm: nên chú ý những đội pressing nhiều hoặc cần chạy cường độ cao liên tục.

·        Mưa: chỉ đáng lo khi nước bắt đầu ảnh hưởng đến cách bóng lăn hoặc khiến cầu thủ dễ trượt.

·        Gió: ảnh hưởng nhiều hơn đến những đội thường xuyên chuyền dài, tạt bóng hoặc tận dụng bóng chết.

·        Lạnh: nên để ý thời điểm đầu hiệp hai và những cầu thủ dự bị phải chờ lâu trước khi vào sân.

·        Độ cao: đáng chú ý với những đội phải pressing và tăng tốc nhiều lần trong suốt trận.

Trời nóng và ẩm: chú ý những đội phải chạy nhiều

Dữ liệu từ 125 trận UEFA Champions League mùa 2022–23 cho thấy ở những trận có WBGT từ 22°C trở lên, mỗi đội chạy trung bình khoảng 108,84 km. Ở nhóm dưới 22°C, con số này là 110,71 km. Quãng đường chạy cường độ cao cũng giảm từ 9,23 km xuống 8,75 km, tức khoảng 5,2%.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39446749/^]

Một nghiên cứu khác được thực hiện trong điều kiện rất nóng, khoảng 43°C, ghi nhận tổng quãng đường chạy giảm khoảng 7% và quãng đường chạy cường độ cao giảm khoảng 26%. Tuy vậy, tốc độ nước rút tối đa không giảm rõ rệt.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22723963/^]

Không nên lấy những con số ở 43°C rồi áp vào một trận chỉ khoảng 28–30°C. Điều đáng chú ý ở đây là cầu thủ vẫn có thể thực hiện một pha nước rút nhanh, nhưng sẽ khó lặp lại những pha chạy mạnh như vậy quá nhiều lần.

Vì thế, trời nóng thường đáng quan tâm hơn nếu một đội:

·        pressing cao trong thời gian dài;

·        áp sát ngay sau khi mất bóng;

·        để hậu vệ biên lên xuống liên tục;

·        chơi phản công và cần nhiều pha tăng tốc liên tiếp.

Không nên chỉ nhìn nhiệt độ. 30°C với độ ẩm 35% và 30°C với độ ẩm 80% không giống nhau. Khi độ ẩm cao, cơ thể khó thoát nhiệt hơn. Vì vậy, nên xem nhiệt độ cùng với độ ẩm, nắng trực tiếp và giờ thi đấu.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26069301/^]

Khi phân tích trước trận, hãy xem đội nào cần chạy và pressing nhiều hơn. Nếu một đội có thể giữ bóng, chơi chậm và tự điều chỉnh nhịp độ, còn đội kia phải liên tục áp sát, thời tiết nóng và ẩm có thể khiến sự khác biệt giữa hai cách chơi rõ hơn.

Mưa: quan trọng nhất là mặt sân có bị ảnh hưởng hay không

Chỉ thấy biểu tượng trời mưa trên ứng dụng thời tiết thì chưa đủ để kết luận trận đấu sẽ bị ảnh hưởng. Điều cần xem là nước có làm mặt sân thay đổi hay không. Hai sân có thể gặp cùng một trận mưa nhưng điều kiện thi đấu vẫn rất khác nhau, vì chất lượng mặt sân và khả năng thoát nước không giống nhau.^[https://football-technology.fifa.com/innovation/standards/natural-playing-surfaces/fifa-quality-programme-for-natural-playing-surfaces^]

Nếu sân thoát nước tốt, bóng vẫn lăn đều và cầu thủ ít trượt chân thì mưa có thể không ảnh hưởng nhiều. Nhưng khi nước bắt đầu đọng trên sân, một đường chuyền ngang hoặc chuyền về vốn khá an toàn cũng có thể bị chậm lại bất ngờ và tạo ra nguy hiểm.

Trước trận nên xem hình ảnh lúc cầu thủ khởi động. Một số dấu hiệu dễ nhận ra là:

·        bóng thường xuyên chậm lại hoặc dừng bất thường;

·        nước bắn lên nhiều khi cầu thủ chạy hoặc chuyền bóng;

·        cầu thủ hay trượt chân khi đổi hướng;

·        các đường chuyền sát mặt đất không còn đi đều;

·        có vũng nước ở giữa sân hoặc gần vòng cấm.

Nếu những dấu hiệu này xuất hiện, các đội thích kiểm soát bóng bằng những đường chuyền ngắn sát mặt đất sẽ khó chơi hơn. Họ có thể phải giảm chuyền ngang ở khu vực nguy hiểm, đưa bóng ra biên nhiều hơn hoặc chuyển sang dùng bóng dài và bóng bổng.

Độ bám của giày cũng thay đổi tùy loại đinh, loại mặt sân và sân đang khô hay ướt. Vì vậy, nhìn xem cầu thủ có thường xuyên mất trụ trong lúc khởi động hay không thường hữu ích hơn việc chỉ biết rằng trời đang mưa.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28684897/^]

Gió: để ý những đội chơi bóng dài và tạt nhiều

Gió ảnh hưởng rõ nhất khi bóng bay trên không. Những tình huống như phát bóng dài của thủ môn, chuyền dài, tạt cánh, phạt góc và đá phạt thường dễ bị ảnh hưởng hơn những đường chuyền ngắn sát mặt đất.

Các nghiên cứu về cách bóng bay trong không khí cho thấy lực cản không khí và bề mặt của quả bóng đều có thể làm thay đổi quỹ đạo của bóng.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23705104/^]

Trong thực tế, gió giật thường khó xử lý hơn gió thổi đều. Nếu gió thổi khá ổn định, cầu thủ còn có thể quen dần và điều chỉnh lực chuyền. Nhưng nếu hướng hoặc tốc độ gió thay đổi liên tục, điểm rơi của bóng sẽ khó đoán hơn.

Trước trận, có thể nhìn một vài thứ rất đơn giản:

·        cờ góc có đổi hướng liên tục hay không;

·        lưới cầu môn có bị gió đẩy mạnh hay không;

·        những đường chuyền dài lúc khởi động có thường xuyên đi quá tầm hoặc lệch hướng hay không;

·        thủ môn có gặp khó khi phát bóng hoặc bắt bóng bổng hay không.

Nếu một đội thường xuyên tìm tiền đạo bằng bóng dài, tạt cánh nhiều hoặc dựa nhiều vào các tình huống cố định, gió mạnh sẽ đáng để quan tâm hơn. Nếu cả hai đội chủ yếu chuyền ngắn sát mặt đất thì ảnh hưởng thường nhỏ hơn.

Trời lạnh: để ý đầu hiệp hai và cầu thủ dự bị

Với những cầu thủ đang chạy và thi đấu liên tục, trời lạnh chưa chắc đã gây ra vấn đề lớn. Thời điểm đáng để ý hơn là sau giờ nghỉ giữa hai hiệp hoặc khi một cầu thủ dự bị đã khởi động xong nhưng vẫn phải đứng chờ khá lâu.

Một nghiên cứu trên cầu thủ bóng đá cho thấy nhiệt độ cơ đùi giảm trong giờ nghỉ giữa hai hiệp. Nhóm chỉ ngồi nghỉ có thành tích nước rút ở đầu hiệp hai giảm khoảng 2,4%. Trong khi đó, nhóm có khởi động lại trước khi vào hiệp hai giữ được thành tích tốt hơn.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15144355/^]

Khi trận đấu diễn ra trong thời tiết lạnh, có thể để ý:

·        các cầu thủ có khởi động lại trước hiệp hai hay không;

·        cầu thủ dự bị có tiếp tục giữ ấm hay không;

·        một cầu thủ đã khởi động có phải chờ thêm 10–15 phút mới được vào sân hay không;

·        mặt sân có trở nên cứng hoặc trơn hơn hay không.

Không nên chỉ nhìn nhiệt độ thấp rồi kết luận rằng cầu thủ sẽ dễ chấn thương hơn. Chấn thương còn liên quan đến mặt sân, giày, khối lượng vận động, tiền sử chấn thương và cách cầu thủ khởi động.

Tuyết, sương mù và sét: trước hết xem trận đấu có thể diễn ra bình thường hay không

Với tuyết, nên xem tình trạng thực tế trên sân:

·        Tuyết đang rơi: chủ yếu để ý tầm nhìn.

·        Tuyết phủ trên sân: để ý đường biên, độ bám và cách bóng lăn.

·        Mặt sân đóng băng: để ý sân có quá cứng hoặc quá trơn hay không.

Với sương mù, vấn đề chính cũng là tầm nhìn. Những đường chuyền ngắn vẫn có thể không bị ảnh hưởng nhiều, nhưng thủ môn, trung vệ và những đội thường xuyên chuyền dài sẽ khó quan sát hơn ở khoảng cách xa.

Riêng với sét, vấn đề quan trọng nhất là an toàn. Theo Luật 5 của IFAB, trọng tài có quyền dừng, tạm hoãn hoặc hủy trận nếu thời tiết hoặc mặt sân không còn bảo đảm điều kiện thi đấu.^[https://www.theifab.com/laws/latest/the-referee/^]

Độ cao và việc làm quen với điều kiện thi đấu

Dữ liệu World Cup 2010 cho thấy ở những trận diễn ra tại độ cao khoảng 1.200–1.753 m, tổng quãng đường di chuyển của các đội thấp hơn khoảng 3,1% so với các trận ở gần mực nước biển. Tuy nhiên, số bàn thắng và một số chỉ số kỹ thuật lại không khác rõ ràng.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22648134/^]

Vì vậy, độ cao đáng để ý hơn với những đội cần pressing, áp sát và tăng tốc nhiều lần. Nhưng chỉ vì một đội phải đá ở vùng cao không có nghĩa đội đó chắc chắn gặp bất lợi hoặc dễ thua.

Cũng nên xem đội bóng đã có bao nhiêu thời gian để làm quen. Các khuyến nghị về thi đấu trong thời tiết nóng cho rằng việc làm quen với nhiệt thường cần nhiều buổi tập trong điều kiện nóng trong khoảng 1–2 tuần.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26069301/^]

Một đội thường xuyên tập luyện ở nơi nóng có thể phản ứng khác với một đội chỉ mới đến địa điểm thi đấu trước trận một hoặc hai ngày.

Khi so sánh hai đội, có thể kiểm tra:

·        đội khách đến địa điểm thi đấu từ khi nào;

·        họ có thường xuyên chơi trong điều kiện tương tự hay không;

·        đội chủ nhà có quen với mặt sân, khí hậu, hướng gió hoặc độ cao hay không;

·        lối chơi của đội khách có cần chạy với cường độ cao hay không.

Tất nhiên, không nên thấy đội chủ nhà chơi tốt rồi cho rằng nguyên nhân là thời tiết. Việc di chuyển, khán giả, lịch nghỉ và chất lượng đội hình cũng đều có thể tạo ra lợi thế sân nhà.

Kiểu đội bóng nào dễ bị ảnh hưởng hơn?

Thay vì hỏi “thời tiết có lợi cho đội nào?”, nên hỏi “thời tiết hôm nay có làm một đội khó chơi theo cách họ vẫn thường chơi hay không?”

20–30 phút cuối: xem cầu thủ nào còn đủ sức và ai có người thay tốt hơn

Trong thời tiết nóng hoặc ẩm, một cầu thủ mới vào sân có thể tạo ra khác biệt rõ hơn khi đối đầu với hậu vệ đã phải chạy trong 60–70 phút.

Lúc này, chất lượng ghế dự bị cũng đáng để quan tâm. Huấn luyện viên có thể:

·        đưa một cầu thủ nhanh vào đối đầu với hàng thủ đã mệt;

·        thay hậu vệ biên đã phải chạy lên xuống quá nhiều;

·        giảm pressing và lùi đội hình thấp hơn;

·        chuyển từ chuyền ngắn sang chơi trực tiếp nếu mặt sân ngày càng xấu.

Tuy vậy, tỷ số của trận đấu nhiều khi còn quan trọng hơn thời tiết. Một đội ban đầu muốn pressing mạnh nhưng ghi bàn sớm có thể chủ động chơi chậm lại. Khi đó, chính đội đang bị dẫn mới phải dâng cao, chạy nhiều và tiêu hao thể lực hơn.

Vì vậy, ở cuối trận nên nhìn cùng lúc vào thời tiết, số phút các cầu thủ đã chơi, chất lượng cầu thủ dự bị và đội nào đang buộc phải đẩy nhanh nhịp độ.

Không nên thấy mưa, gió hoặc nóng rồi đoán ngay số bàn thắng

Không có quy luật đơn giản kiểu “mưa = ít bàn”, “gió = ít bàn” hay “nóng = ít bàn”.

Sân nhiều nước có thể khiến phối hợp khó hơn, nhưng cũng có thể làm hậu vệ hoặc thủ môn xử lý lỗi. Gió có thể khiến những quả tạt thiếu chính xác, nhưng cũng có thể làm người phòng ngự đoán sai điểm rơi. Trời nóng có thể khiến hai đội pressing ít hơn, nhưng khi pressing giảm thì người cầm bóng đôi khi lại có thêm thời gian để xử lý.

Các nghiên cứu tổng hợp cũng cho thấy thời tiết và điều kiện thi đấu thường ảnh hưởng rõ hơn đến quãng đường chạy và cường độ vận động. Còn ảnh hưởng đến kỹ thuật, số bàn thắng và kết quả trận đấu thì không ổn định.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41869276/^]

Vì thế, đừng nhìn vào nhiệt độ, mưa hay tốc độ gió rồi đoán thẳng trận đấu sẽ nhiều hay ít bàn. Trước hết hãy xem điều kiện đó có làm pressing giảm đi, làm chuyền ngắn khó hơn, làm bóng bổng khó kiểm soát hơn hoặc khiến một đội xuống sức nhanh hơn hay không.

Trước trận 5 phút nên kiểm tra gì?

1.     Xem cả nhiệt độ và độ ẩm. Không nên chỉ nhìn mỗi nhiệt độ.

2.     Xem giờ thi đấu và trời có nắng trực tiếp hay không. Cùng một mức nhiệt nhưng đá lúc chiều nắng và đá buổi tối có thể rất khác nhau.

3.     Xem mặt sân thực tế. Chú ý vũng nước, nước bắn lên, bóng bị chậm lại và cầu thủ có hay trượt chân hay không.

4.     Xem gió trong sân. Cờ góc, lưới cầu môn và những đường chuyền dài lúc khởi động có thể cho thấy khá rõ.

5.     Xem cách chơi của hai đội. Đội pressing nhiều, chuyền ngắn nhiều hay dùng bóng dài sẽ chịu ảnh hưởng theo những cách khác nhau.

6.     Xem đội khách đã quen điều kiện chưa. Điều này đáng chú ý hơn khi thi đấu trong thời tiết nóng hoặc ở vùng cao.

7.     Xem ghế dự bị. Nếu thời tiết làm cầu thủ nhanh mệt, đội có nhiều phương án thay người tốt sẽ có thêm lợi thế.

8.     Nhìn những gì đang xảy ra trên sân. Nếu cầu thủ vẫn chạy bình thường, bóng vẫn đi ổn định và mặt sân không làm hai đội phải đổi cách chơi, không cần đặt thời tiết quá cao trong phân tích.

Finally

Thời tiết hữu ích nhất khi dùng để hiểu xem trận đấu có thể thay đổi ở đâu, chứ không phải để đoán thẳng đội nào thắng. Trước trận, hãy xem thời tiết có thật sự làm cầu thủ, bóng hoặc mặt sân khác đi hay không. Nếu có, tiếp tục xem đội nào sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn vì cách chơi của họ. Còn nếu trên sân mọi thứ vẫn diễn ra gần như bình thường, thì nhiệt độ, mưa hay gió chỉ nên được xem là yếu tố phụ.