Tại sao phần lớn tuyển thủ esports chuyên nghiệp lại lựa chọn làm streamer sau khi giải nghệ?

Câu trả lời ngắn: với nhiều tuyển thủ, làm streamer là một lựa chọn khá dễ hiểu sau khi nghỉ thi đấu. Họ vẫn có thể dùng kỹ năng chơi game, kinh nghiệm thi đấu, tên tuổi, lượng fan và các mối quan hệ đã có. So với việc chuyển hẳn sang một ngành mới, họ không phải làm lại mọi thứ từ đầu.

Dù vậy, hiện chưa có dữ liệu toàn cầu đủ lớn để nói rằng phần lớn tuyển thủ esports sau khi giải nghệ đều trở thành streamer. Một nghiên cứu năm 2023 về bốn cựu tuyển thủ chuyên nghiệp Hàn Quốc cho thấy nhiều người khá lúng túng khi chuyển sang công việc mới và chưa chuẩn bị rõ ràng trước khi nghỉ thi đấu.^[https://aisel.aisnet.org/hicss-56/in/esports/2/^]

Làm streamer giúp họ tận dụng những gì đã có

Một người mới bắt đầu livestream thường gặp khó ở bước đầu tiên: chưa ai biết họ là ai.

Cựu tuyển thủ thì khác. Sau vài năm thi đấu, họ có thể đã tích lũy được khá nhiều thứ:

·        fan từng theo dõi họ thi đấu;

·        tài khoản mạng xã hội đã có follower;

·        thành tích mà cộng đồng vẫn nhớ;

·        người chủ động tìm kiếm tên của họ;

·        uy tín về trình độ chơi game;

·        quan hệ với tuyển thủ, đội tuyển, caster và các creator khác.

Chẳng hạn, một fan đã theo dõi một tuyển thủ League of Legends suốt vài mùa giải có thể vẫn muốn xem người đó chơi game, trò chuyện hoặc phân tích giải đấu sau khi giải nghệ.

Đây là lợi thế rất thực tế. Nếu chuyển sang một nghề hoàn toàn khác, phần lớn kinh nghiệm và lượng fan tích lũy trước đó khó giúp ích ngay. Với streaming, nhiều thứ vẫn dùng được.

Sự nghiệp thi đấu có thể ngắn hơn nhiều người nghĩ

Một nghiên cứu công bố năm 2025 đã xem xét 15.021 hồ sơ tuyển thủ trong giai đoạn 1998–2023. Kết quả cho thấy ở những nhóm tuyển thủ sinh gần đây, thời gian thi đấu có xu hướng ngắn hơn. Với một số nhóm sinh sau năm 1998, thời gian thi đấu trung vị tiến gần khoảng 2 năm.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40420981/^]

Không nên hiểu con số này là mọi tuyển thủ đều chỉ chơi chuyên nghiệp được hai năm. Có người thi đấu lâu hơn rất nhiều. Điều đáng chú ý là nghề tuyển thủ không phải lúc nào cũng kéo dài, nên chuyện chuẩn bị công việc tiếp theo từ sớm là cần thiết.

Khi mất vị trí chính thức, hết hợp đồng hoặc không còn muốn theo lịch tập luyện nặng như trước, streaming trở thành một hướng đi khá thuận tiện. Những gì họ vừa tích lũy trong thời gian thi đấu vẫn còn dùng được ngay.

Có nhiều follower chưa chắc stream đã đông

Tên tuổi giúp cựu tuyển thủ dễ có người vào xem hơn, nhưng nó không đảm bảo kênh sẽ giữ được lượng người xem lớn.

Ví dụ, một cựu tuyển thủ có 200.000 follower, còn một buổi livestream có 2.000 người xem cùng lúc. Nếu chỉ lấy hai con số này để tính, 2.000 bằng khoảng 1% tổng follower.

Đây chỉ là một ví dụ tính toán, không phải mức trung bình của ngành. Follower và người xem trực tiếp vốn không phải cùng một loại số liệu. Follower tính tất cả những người từng bấm theo dõi, còn concurrent viewers chỉ tính những người đang xem tại cùng một thời điểm.

Fan biết tên một tuyển thủ chưa chắc đã trở thành người xem thường xuyên. Thông thường, họ sẽ:

·        biết đến streamer;

·        vào xem thử một buổi;

·        thấy nội dung hợp với mình;

·        quay lại vào lần sau;

·        sau đó mới trở thành người xem thường xuyên.

Một nghiên cứu sử dụng 1.052 bảng khảo sát về người xem livestream esports cũng cho thấy mọi người không chỉ xem vì trận đấu. Yếu tố giải trí, cảm giác cạnh tranh và sự yêu thích đối với người đang xuất hiện trên stream đều có thể ảnh hưởng đến việc họ có muốn xem hay không.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38879690/^]

Nói đơn giản, danh tiếng có thể giúp người xem bấm vào stream lần đầu. Họ có quay lại hay không vẫn phụ thuộc vào nội dung.

Cựu tuyển thủ có những thứ để nói mà người chơi thường không có

Cựu tuyển thủ không chỉ hơn người chơi bình thường ở kỹ năng. Họ từng tập luyện, chuẩn bị và thi đấu trong một đội chuyên nghiệp nên biết nhiều thứ mà người xem bên ngoài khó thấy được.

Một người chơi rank cao cũng có thể hướng dẫn cách dùng tướng, xử lý matchup, cải thiện aim hoặc leo rank. Nhưng cựu tuyển thủ còn có thể nói về những vấn đề sâu hơn trong trận đấu, chẳng hạn:

·        đội chuẩn bị cho đối thủ ra sao;

·        các thành viên trao đổi thông tin thế nào trong trận;

·        vì sao đang có lợi thế nhưng vẫn không nên đánh;

·        lúc nào nên bỏ một mục tiêu;

·        scrim khác trận chính thức thế nào;

·        thông tin nào được ưu tiên khi giao tiếp;

·        vì sao một pha xử lý nhìn bên ngoài có vẻ sai nhưng thực tế vẫn có lý.

Một cựu tuyển thủ League of Legends có thể giải thích vì sao đội đang hơn vàng nhưng vẫn chưa nên đánh Baron. Một cựu tuyển thủ Counter-Strike lại có thể chỉ ra vì sao cách giữ góc trong thi đấu chuyên nghiệp khác với một trận rank bình thường.

Đây là thứ tạo ra khác biệt. Người xem không chỉ nhìn họ chơi game mà còn được nghe cách một người từng thi đấu chuyên nghiệp suy nghĩ về trận đấu.

Không cần chơi rank cả ngày vẫn có nội dung

Sau khi nghỉ thi đấu, cựu tuyển thủ không nhất thiết phải tiếp tục cày rank nhiều giờ mỗi ngày để giữ kênh hoạt động.

Co-stream là một ví dụ. Khi xem giải cùng khán giả, họ có thể phân tích:

·        draft đang có vấn đề gì;

·        đội nào nắm nhịp trận tốt hơn;

·        vì sao một đội không tranh mục tiêu;

·        một pha di chuyển có hợp lý hay không;

·        tuyển thủ trong trận có thể đang thiếu thông tin gì;

·        bước tiếp theo của đội có thể là gì.

Những chuyện xảy ra bên ngoài sân đấu cũng có thể trở thành nội dung:

·        scrim;

·        review sau trận;

·        cạnh tranh vị trí trong đội;

·        chuẩn bị trước một trận quan trọng;

·        cuộc sống trong gaming house;

·        cách đội phản ứng khi thua liên tiếp;

·        áp lực khi đội hình thay đổi.

Những câu chuyện này khó sao chép vì chúng đến từ trải nghiệm thật của người đã từng ở trong đội.

Tất nhiên, không phải chuyện gì cũng có thể mang lên stream. Chiến thuật chưa công khai, thông tin riêng của đồng đội, dữ liệu nội bộ hoặc điều khoản hợp đồng vẫn cần được giữ kín.

Một buổi livestream có thể dùng lại nhiều lần

Nội dung của streamer không kết thúc ngay khi buổi phát sóng tắt đi.

Ví dụ, một buổi stream 4 giờ có thể được dùng để tạo:

·        nội dung livestream trực tiếp;

·        một video phân tích dài;

·        một số đoạn highlight;

·        clip ngắn đăng lên mạng xã hội;

·        chủ đề để tiếp tục nói trong buổi stream sau.

Đây chỉ là ví dụ về cách dùng lại nội dung, không có nghĩa streamer nào cũng tạo được từng đó video từ một buổi phát sóng.

Với cựu tuyển thủ, một tình huống trong game còn có thể được khai thác theo nhiều cách. Họ có thể chơi trực tiếp, phân tích lại, hướng dẫn người xem, reaction hoặc kể một câu chuyện liên quan đến thời còn thi đấu.

Nhờ vậy, một buổi stream có thể tạo nguyên liệu cho nhiều nền tảng thay vì chỉ tồn tại trong vài giờ phát sóng.

Chơi rất giỏi vẫn có thể stream không hay

Thi đấu chuyên nghiệp và làm streamer là hai công việc khác nhau.

Một tuyển thủ có thể rất ít nói nhưng vẫn thi đấu xuất sắc. Khi lên livestream, nếu người đó gần như im lặng trong vài giờ thì không phải khán giả nào cũng muốn ở lại.

Streamer còn phải làm nhiều việc khác ngoài chơi game:

·        vừa chơi vừa nói chuyện;

·        đọc và trả lời chat;

·        giải thích sao cho người xem dễ hiểu;

·        biết kể chuyện;

·        giữ cho buổi stream không bị quá chậm;

·        duy trì lịch phát sóng;

·        xử lý bình luận tiêu cực;

·        tìm chuyện để nói ngay cả khi trận đấu không có gì đặc biệt.

Nghiên cứu về việc người xem có tiếp tục theo dõi một kênh livestream hay không cho thấy yếu tố giải trí, giao tiếp và phản hồi nhanh đều có liên quan.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32283040/^]

Vì vậy không thể nói:

Thành tích thi đấu cao = streamer thành công.

Một tuyển thủ không có quá nhiều danh hiệu vẫn có thể làm tốt hơn nếu biết nói chuyện, biết chọn nội dung và khiến người xem muốn quay lại.

Streamer có nhiều cách kiếm tiền nhưng thu nhập vẫn có thể lên xuống

Khi còn là tuyển thủ chuyên nghiệp, tiền họ nhận được có thể đến từ lương, tiền thưởng, tài trợ và các khoản ghi trong hợp đồng.

Sau khi làm streamer, nguồn thu có thể nhiều hơn:

·        subscription hoặc membership;

·        quảng cáo;

·        hỗ trợ từ người xem;

·        tài trợ thương hiệu;

·        affiliate;

·        video YouTube;

·        sự kiện;

·        hợp đồng creator.

Giả sử một creator có 4 nguồn thu thay vì chỉ dựa vào một hợp đồng với đội tuyển. Khi một nguồn giảm hoặc mất đi, ba nguồn còn lại vẫn có thể mang về tiền.

Nhưng không nên hiểu là có nhiều nguồn thu thì thu nhập sẽ luôn ổn định. Nếu lượng người xem giảm mạnh, nhiều khoản có thể giảm theo cùng lúc. Tiền quảng cáo ít hơn, subscription ít hơn và nhãn hàng cũng có thể trả thấp hơn.

Nhiều nguồn thu ≠ thu nhập chắc chắn.

Vì thế, một cựu tuyển thủ có tên tuổi vẫn phải xây kênh nghiêm túc nếu muốn coi streaming là công việc lâu dài.

Tự chọn lịch không có nghĩa là làm ít

Khi còn ở đội tuyển, phần lớn lịch sinh hoạt đã được sắp sẵn: luyện cá nhân, scrim, họp, review trận, hoạt động tài trợ và thi đấu.

Làm streamer cho phép họ tự quyết định giờ lên sóng và loại nội dung muốn làm. Nhưng số giờ làm việc chưa chắc ít hơn.

Ví dụ, nếu một streamer lên sóng 5 ngày mỗi tuần, mỗi ngày 4 giờ, riêng thời gian livestream đã là:

5 × 4 = 20 giờ mỗi tuần.

Đó vẫn chưa tính thời gian dành cho:

·        chuẩn bị nội dung;

·        cắt clip;

·        đăng video;

·        quản lý mạng xã hội;

·        làm việc với nhà tài trợ;

·        quản lý cộng đồng;

·        chuẩn bị thiết bị và xử lý sự cố.

Con số 20 giờ chỉ là ví dụ để dễ hình dung, không phải lịch làm việc chung của mọi streamer.

Điểm khác biệt lớn hơn nằm ở chỗ họ tự sắp xếp công việc của mình, chứ không phải chuyển sang streaming là sẽ nhàn hơn.

Hết áp lực thi đấu lại có áp lực giữ người xem

Khi thi đấu, tuyển thủ phải lo phong độ, kết quả trận đấu và việc có giữ được vị trí trong đội hay không.

Khi làm streamer, những con số khác lại trở nên quan trọng:

·        concurrent viewers;

·        watch time;

·        subscriber;

·        lượt xem video;

·        doanh thu;

·        follower tăng hay giảm.

Một nghiên cứu với 88 tuyển thủ League of Legends Champions Korea ghi nhận năm nhóm vấn đề liên quan đến burnout, gồm thành tích, tập luyện quá mức, quan hệ giữa người với người, kiệt sức thể chất và tâm lý, cùng vấn đề nghề nghiệp và động lực.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38891202/^]

Một nghiên cứu khác với 316 người chơi esports cạnh tranh trong năm tựa game cũng cho thấy stress và cách xử lý stress là vấn đề đáng chú ý trong môi trường esports.^[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32390900/^]

Sau khi giải nghệ, họ có thể không còn phải chịu áp lực thắng thua mỗi tuần. Đổi lại, streamer phải nghĩ đến chuyện giữ người xem, duy trì doanh thu và đều đặn có nội dung mới.

Không phải game nào cũng dễ làm streamer sau giải nghệ

Cơ hội của cựu tuyển thủ còn phụ thuộc khá nhiều vào tựa game họ từng chơi.

Một cựu tuyển thủ của game vẫn có đông người chơi và nhiều giải đấu sẽ có nhiều chủ đề để làm hơn. Nếu game cũ giảm người chơi hoặc giải đấu không còn được chú ý, họ có thể phải chuyển sang game khác hoặc mở rộng nội dung sớm hơn.

Do đó, không nên nhìn vào một vài streamer thành công từng chơi League of Legends, Counter-Strike hoặc Valorant rồi cho rằng tất cả bộ môn esports đều giống nhau.

Có người vẫn tiếp tục làm việc với đội cũ

Giải nghệ không có nghĩa một tuyển thủ lập tức mất hết giá trị đối với tổ chức.

Nếu người đó vẫn có nhiều fan, đội tuyển có thể tiếp tục hợp tác với họ để:

·        làm nội dung;

·        giữ liên hệ với fan cũ;

·        tham gia sự kiện;

·        xuất hiện trong các hoạt động tài trợ;

·        collab với tuyển thủ đang thi đấu;

·        giúp thương hiệu đội tiếp tục có người xem.

Vì vậy có những tuyển thủ sau khi rời đội hình chính vẫn ở lại tổ chức với vai trò streamer hoặc creator.

Họ không còn đóng góp bằng kết quả thi đấu, nhưng tên tuổi và lượng người theo dõi vẫn có ích cho đội.

Streaming không phải lựa chọn tốt nhất cho tất cả mọi người

Một cựu tuyển thủ thích giao tiếp, vẫn muốn chơi game và không ngại xuất hiện trước công chúng thường dễ thích nghi với streaming hơn.

Nhưng mỗi người có điểm mạnh khác nhau.

Ví dụ, một người rất giỏi chiến thuật nhưng không thích nói chuyện với khán giả hàng giờ có thể hợp làm HLV hoặc analyst hơn.

Streaming là công việc fan dễ nhìn thấy nhất sau khi một tuyển thủ nghỉ thi đấu, nhưng không phải ai chọn nó cũng sẽ làm tốt.

Nên thử trước khi thực sự giải nghệ

Đợi đến lúc hết hợp đồng hoặc mất vị trí rồi mới nghĩ xem mình sẽ làm gì tiếp theo là khá rủi ro.

Nghiên cứu về bốn cựu tuyển thủ chuyên nghiệp Hàn Quốc cũng ghi nhận việc thiếu chuẩn bị trước khi giải nghệ là một trong những vấn đề họ gặp phải. Nghiên cứu đề cập đến việc tuyển thủ cần được hỗ trợ tốt hơn khi chuyển sang cuộc sống sau thi đấu.^[https://aisel.aisnet.org/hicss-56/in/esports/2/^]

Khi vẫn đang thi đấu:

·        duy trì tài khoản mạng xã hội cá nhân;

·        thử stream nếu hợp đồng cho phép;

·        tập nói trước camera;

·        đăng nội dung trên kênh cá nhân thay vì chỉ xuất hiện trên kênh của đội;

·        xem mình có thật sự thích công việc creator hay không.

Khi gần rời đội:

·        xác định muốn làm streamer, HLV, analyst hay công việc khác;

·        xem loại nội dung nào có người quan tâm;

·        giữ liên hệ với fan;

·        tìm hiểu cách hoạt động của hợp đồng creator và tài trợ.

Trong 3–6 tháng đầu sau khi nghỉ thi đấu:

·        giữ lịch đăng nội dung tương đối ổn định;

·        xem game và chủ đề nào giữ người xem tốt;

·        không chỉ đăng lại highlight thời còn thi đấu;

·        cho khán giả thêm lý do để theo dõi con người hiện tại của mình.

Khoảng 3–6 tháng chỉ là một khung tham khảo để dễ hình dung cách chuẩn bị, không phải tiêu chuẩn bắt buộc trong esports.

Vì sao chúng ta có cảm giác tuyển thủ giải nghệ đều đi stream?

Một lý do rất đơn giản là những người làm streamer vẫn xuất hiện trước mắt fan thường xuyên.

Một streamer có thể lên sóng 4–5 ngày mỗi tuần, rồi tiếp tục xuất hiện qua clip, video, co-stream, mạng xã hội và các buổi collab. Con số 4–5 ngày ở đây chỉ là ví dụ, không phải lịch chung của tất cả streamer.

Ngược lại, một cựu tuyển thủ chuyển sang làm HLV nội bộ, analyst, quản lý đội, đi học hoặc làm một nghề khác có thể không xuất hiện trước công chúng trong nhiều tháng.

Fan vì thế dễ nhìn thấy những người đi làm streamer hơn. Những người chọn con đường khác vẫn tồn tại, chỉ là chúng ta ít gặp họ trên màn hình.

Đó cũng là lý do không nên mặc định rằng gần như tất cả tuyển thủ sau giải nghệ đều đi stream. Hiện chưa có dữ liệu toàn cầu đủ rộng để đưa ra một tỷ lệ chính xác.

FAQ

Tuyển thủ esports có bắt buộc phải giải nghệ sớm không?

Không. Esports không có một độ tuổi nghỉ thi đấu chung cho tất cả các game. Có người chơi được nhiều năm, có người rời môi trường chuyên nghiệp khá sớm. Thời gian thi đấu còn phụ thuộc vào game, phong độ, sức khỏe, động lực và mức cạnh tranh. Nghiên cứu trên 15.021 hồ sơ chỉ cho thấy một số nhóm tuyển thủ trẻ gần đây có thời gian thi đấu ngắn hơn, chứ không phải ai cũng phải nghỉ sau hai năm.

Nên bắt đầu stream trước hay sau khi giải nghệ?

Nếu hợp đồng và lịch của đội cho phép, thử stream từ trước thường có ích hơn. Tuyển thủ có thể biết mình có hợp công việc này không, tập cách nói chuyện với người xem và bắt đầu xây cộng đồng khi vẫn còn thi đấu.

200.000 follower nhưng chỉ có 2.000 người xem có thấp không?

Không thể chỉ nhìn hai con số này rồi kết luận. Trong ví dụ trên, 2.000 bằng khoảng 1% của 200.000 follower, nhưng hai số liệu này đo hai thứ khác nhau. Follower là những người từng bấm theo dõi, còn concurrent viewers chỉ tính những người đang xem stream cùng lúc.

Tuyển thủ ít nổi tiếng có thể trở thành streamer lớn không?

Có. Tên tuổi giúp một cựu tuyển thủ dễ có người xem ban đầu hơn, nhưng về lâu dài vẫn phải dựa vào nội dung. Một người biết nói chuyện, giữ lịch đều và tạo được cộng đồng hoàn toàn có thể phát triển tốt dù trước đó không phải ngôi sao lớn.

Chơi game rất giỏi có đủ để làm streamer không?

Không. Người xem không chỉ vào stream để nhìn kỹ năng chơi game. Streamer còn phải biết nói chuyện, giải thích, đọc chat, kể chuyện và giữ cho buổi phát sóng có nhịp. Có những tuyển thủ thi đấu rất giỏi nhưng không thích hoặc không hợp với cách làm nội dung này.

Streamer có kiếm nhiều hơn tuyển thủ chuyên nghiệp không?

Có trường hợp kiếm nhiều hơn, cũng có trường hợp kiếm ít hơn rất nhiều. Streamer lớn có thể có nhiều nguồn thu, nhưng kênh ít người xem có thể kiếm rất ít. Thu nhập của tuyển thủ chuyên nghiệp cũng khác nhau tùy game, đội, giải đấu và hợp đồng.

Chuyển sang game khác có làm mất người xem không?

Có thể. Có fan theo chính streamer, nhưng cũng có fan chỉ thích tựa game cũ. Nếu người xem chủ yếu đến vì game, lượng xem có thể giảm khi streamer đổi sang nội dung khác. Người đã xây được lượng fan theo cá nhân thường dễ chuyển hơn.

Khi nào HLV phù hợp hơn streamer?

Nếu một cựu tuyển thủ hiểu chiến thuật tốt, thích hướng dẫn người khác nhưng không thích ngồi livestream nhiều giờ và liên tục nói chuyện với chat, HLV hoặc analyst có thể phù hợp hơn.

Finally

Nhiều cựu tuyển thủ chọn streaming vì đây là công việc giúp họ tiếp tục dùng những gì đã có: kỹ năng chơi game, kinh nghiệm thi đấu, tên tuổi, fan và quan hệ trong ngành. Nhưng những lợi thế đó chỉ giúp họ có khởi đầu dễ hơn. Muốn làm lâu dài, họ vẫn phải học cách nói chuyện với khán giả, làm nội dung đều, giữ người xem và tìm nguồn thu ổn định. Với những người không thích xuất hiện trước công chúng, HLV, analyst, caster, quản lý đội hoặc một nghề khác vẫn có thể là lựa chọn phù hợp hơn.