VAR (Trọng tài video) trong bóng đá là gì?

VAR (Trọng tài video) trong bóng đá là gì?

VAR là hệ thống hỗ trợ trọng tài bằng video, chỉ can thiệp vào các quyết định có thể làm thay đổi trực tiếp kết quả trận đấu. Phạm vi chính gồm bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp và nhầm cầu thủ. Từ Luật 2026/27, có hiệu lực ngày 1 tháng 7 năm 2026, một số giải còn có thể áp dụng thêm việc sửa thẻ đỏ do thẻ vàng thứ hai sai rõ ràng và quả phạt góc được trao sai rõ ràng. Trọng tài chính trên sân vẫn đưa ra quyết định cuối cùng.

5 nhóm quyết định VAR có thể thay đổi

Dưới đây là các nhóm quyết định VAR được phép kiểm tra và giới hạn đi kèm:

• Bàn thắng: VAR được kiểm tra các lỗi việt vị, dùng tay, phạm lỗi của đội tấn công, bóng ra ngoài sân và lỗi trong đợt tấn công dẫn đến bàn thắng. Giới hạn là không quay lại một tình huống cũ sau khi đội phòng ngự đã kiểm soát bóng rõ ràng hoặc một đợt chơi mới đã bắt đầu.

• Phạt đền: VAR được kiểm tra có lỗi hay không, điểm phạm lỗi trong hay ngoài vòng cấm, lỗi trước đó của đội tấn công và bóng đã ra ngoài sân hay chưa. Giới hạn là một va chạm hoặc một cầu thủ ngã trong vòng cấm chưa đủ để kết luận có phạt đền.

• Thẻ đỏ: VAR được kiểm tra các lỗi ngăn cản cơ hội ghi bàn rõ ràng (DOGSO), phạm lỗi nghiêm trọng, hành vi bạo lực, cắn, nhổ nước bọt và lời nói hoặc hành động xúc phạm. Giới hạn là VAR không xem lại thẻ vàng thông thường hoặc đi tìm một lỗi đáng nhận thẻ vàng thứ hai đã bị bỏ sót.

• Nhầm cầu thủ: VAR giúp xác định đúng người phải nhận thẻ khi trọng tài đã phạt nhầm cầu thủ. Giới hạn là VAR chỉ sửa danh tính; bản thân lỗi không được mở lại nếu không đồng thời thuộc nhóm bàn thắng, phạt đền hoặc thẻ đỏ.

• Phạt góc sai: Sửa một quả phạt góc được trao sai rõ ràng nếu giải đấu chọn áp dụng Luật 2026/27. Giới hạn là phải sửa ngay, không làm chậm lần bắt đầu lại và không thể đổi sau khi quả phạt góc đã được thực hiện.

VAR không đổi quyết định chỉ vì trọng tài video có cách đánh giá khác. Hình ảnh phải chứng minh quyết định ban đầu sai rõ ràng hoặc cho thấy một sự cố nghiêm trọng mà tổ trọng tài trên sân đã bỏ sót. Khi không có góc quay đủ rõ, quyết định trên sân được giữ nguyên.

Check không đồng nghĩa với review

Quá trình hoạt động của VAR được chia thành các giai đoạn rõ rệt:

• Check (Kiểm tra): VAR kiểm tra hình ảnh trong nền sau      bàn thắng, tình huống phạt đền, thẻ đỏ hoặc nhầm cầu thủ. Giai đoạn này thường không làm trận đấu dừng lại.

• Review (Xem lại): VAR phát hiện khả năng có sai sót rõ      ràng và báo cho trọng tài chính. Trận đấu có thể dừng để hoàn tất kiểm tra.

• VAR-only review: Dùng cho dữ kiện rõ như việt vị, bóng ra ngoài sân, vị trí lỗi hoặc danh tính cầu thủ. Trọng tài có thể đổi quyết định ngay dựa trên thông tin từ VAR mà không cần xem màn hình.

• On-field review (Xem lại trên sân): Trọng tài ra màn hình bên đường biên để trực tiếp xem lại tình huống cần đánh giá như lực vào bóng, dùng tay hoặc cản trở đối phương. Trận đấu sẽ bị tạm dừng.

Quay chậm phù hợp để xác định điểm tiếp xúc, vị trí cầu thủ và thời điểm bóng ra ngoài. Tốc độ bình thường phù hợp hơn khi đánh giá lực, chuyển động tự nhiên của tay và toàn bộ diễn biến trước sau. Một khung hình đứng yên không đủ để đánh giá mức độ nguy hiểm của pha bóng.

Dữ liệu thực tế từ vòng bảng World Cup 2018 cho thấy:

• Số trận: 48 trận.

• Số lần check: 335 lần, đạt trung bình 6,9 lần mỗi trận.

• Số lần review chính thức: 17 lần, tương đương khoảng 5,1% số lần check.

• Số quyết định được thay đổi: 14 lần, chiếm 82,4% số lần review và 4,2% tổng số lần check.

• Độ chính xác của quyết định quan trọng: Tăng đáng kể từ 95% lên 99,3%.

Phần lớn hoạt động của VAR diễn ra âm thầm trong nền. Trong 335 lần check tại giải đấu đó, chỉ có 17 tình huống chuyển thành review chính thức và 14 quyết định bị thay đổi.

Bàn thắng: phạm vi bắt đầu từ đợt tấn công trực tiếp

Mọi bàn thắng trong trận có VAR đều được check. Tổ VAR có thể xem lại cách đội ghi bàn giành quyền kiểm soát bóng, lỗi trong quá trình triển khai, bóng ra ngoài sân, việt vị, dùng tay và va chạm ngay trước bàn thắng.

Các tình huống xử lý cụ thể bao gồm:

• Nếu bóng ra ngoài sân nhưng trọng tài không phát hiện, sau đó đội đang kiểm soát bóng ghi bàn trong cùng đợt tấn công: Bàn thắng có thể bị hủy.

• Nếu đội phòng ngự đã kiểm soát và chủ động chơi bóng, sau đó mất bóng trong một tình huống mới: Lỗi trước thời điểm kiểm soát bóng thường không còn nằm trong phạm vi kiểm tra bàn thắng.

• Nếu trọng tài đã cho ném biên, phát bóng lên hoặc phạt góc và bóng đã được đưa trở lại cuộc: Quyết định bắt đầu lại trước đó sẽ không được mở lại.

• Nếu cầu thủ ghi bàn ở vị trí việt vị nhưng không tham gia vào pha bóng trước khi đồng đội sút: Chỉ bị phạt nếu cầu thủ đó chạm bóng, tranh chấp, cản tầm nhìn hoặc ảnh hưởng rõ đến đối phương.

Nguyên tắc xem lại đợt tấn công trước đó cũng áp dụng cho quyết định phạt đền và thẻ đỏ do lỗi DOGSO. VAR không dùng nguyên tắc này để quay lại mọi lỗi thông thường đã xảy ra từ nhiều phút trước.

Phạt đền: điểm phạm lỗi quan trọng hơn vị trí ngã

Một tình huống phạt đền cần trả lời bốn vấn đề: có hành vi trái luật hay không, điểm phạm lỗi nằm ở đâu, đội tấn công có phạm lỗi hoặc việt vị trước đó không và bóng có ra ngoài sân trước tình huống hay không.

• Cầu thủ ngã trong vòng cấm nhưng bị đá hoàn toàn bên      ngoài: Chỉ có đá phạt trực tiếp bên ngoài vòng cấm.

• Điểm phạm lỗi nằm trên vạch vòng cấm: Tính là phạt đền vì vạch thuộc khu vực phạt đền.

• Hậu vệ bắt đầu giữ áo bên ngoài và tiếp tục giữ khi tiền đạo đã vào trong: Thổi phạt đền vì lỗi vẫn tiếp diễn trong vòng cấm.

• Có tiếp xúc nhẹ nhưng không làm đối phương mất thăng bằng hoặc không tạo thành hành vi đá, ngáng, đẩy, kéo hay giữ trái luật: Không tự động có phạt đền.

• Đội tấn công phạm lỗi hoặc việt vị trong cùng đợt tấn công trước khi bị phạm lỗi: Quyết định phạt đền có thể bị hủy.

Video phải được xem ở cả tốc độ bình thường và quay chậm. Quay chậm giúp xác định điểm chạm; tốc độ bình thường giúp đánh giá lực, hướng di chuyển và việc cầu thủ có chủ động tìm va chạm hay không.

Bóng chạm tay: 4 trường hợp cần tách riêng

Quy định xử lý bóng chạm tay được phân định rõ ràng qua 4 trường hợp:

1.    Chủ động: Cầu thủ chủ động đưa tay hoặc cánh tay về phía bóng sẽ bị phạt dùng tay.

2.    Cơ thể to ra bất thường: Vị trí tay làm cơ thể lớn hơn một cách không tự nhiên so với chuyển động trong tình huống thì có thể bị phạt dù cầu thủ không cố ý chạm bóng.

3.    Trực tiếp ghi bàn: Cầu thủ ghi bàn trực tiếp bằng tay hoặc cánh tay thì bàn thắng bị hủy, kể cả khi lần chạm đó hoàn toàn là vô tình.

4.    Đồng đội chạm tay vô tình: Bóng vô tình chạm tay một đồng đội rồi người khác ghi bàn thì không tự động hủy bàn; lần chạm phải đáp ứng tiêu chuẩn lỗi dùng tay thông thường.

Nếu bóng vô tình chạm tay hoặc cánh tay của chính người ghi bàn rồi cầu thủ đó ghi bàn ngay sau đó, bàn thắng không được công nhận. Khoảng cách gần, bóng đi nhanh hoặc đổi hướng chỉ là dữ kiện để đánh giá thời gian phản ứng; vị trí tay và chuyển động cơ thể vẫn phải được xem xét đầy đủ.

Thẻ đỏ: chạm bóng trước vẫn có thể bị đuổi

VAR có thể kiểm tra phạm lỗi nghiêm trọng, hành vi bạo lực, DOGSO, cắn, nhổ nước bọt và lời nói hoặc hành động xúc phạm. Việc cầu thủ chạm bóng trước không loại trừ thẻ đỏ nếu pha vào bóng dùng lực quá mức hoặc gây nguy hiểm cho đối phương.

Các yếu tố chi tiết cần xem xét khi rút thẻ đỏ:

• Tốc độ và lực: Cầu thủ lao vào với tốc độ nào, có kiểm soát cơ thể hay không và lực tác động có vượt mức cần thiết không.

• Điểm tiếp xúc: Gầm giày chạm cổ chân, ống đồng hoặc      đầu gối thường nghiêm trọng hơn tiếp xúc thấp vào bóng.

• Tư thế: Vào bóng bằng một hay hai chân, chân có duỗi thẳng không và đinh giày có hướng vào đối phương không.

• Diễn biến sau khi chạm bóng: Chạm bóng trước nhưng tiếp tục đạp hoặc quét mạnh vào chân đối phương vẫn có thể bị tính là lỗi nghiêm trọng.

Lỗi DOGSO được đánh giá theo khoảng cách đến khung thành, hướng di chuyển, khả năng kiểm soát bóng và số lượng cũng như vị trí của các hậu vệ còn lại.

• DOGSO trong vòng cấm, hậu vệ thực sự cố chơi hoặc tranh chấp bóng: Phạt đền và phạt thẻ vàng.

• DOGSO do kéo, giữ, đẩy, cố ý dùng tay hoặc không có khả năng chơi bóng: Phạt đền và phạt thẻ đỏ.

• Dùng tay không cố ý gây DOGSO trong vòng cấm: Phạt đền và phạt thẻ vàng.

• Dùng tay cố ý để ngăn cơ hội ghi bàn rõ ràng: Phạt thẻ đỏ trực tiếp, trừ khi thủ môn dùng tay hợp lệ trong vòng cấm của mình.

Từ Luật 2026/27, VAR có thể sửa một thẻ vàng thứ hai được rút ra sai rõ ràng vì quyết định đó trực tiếp làm cầu thủ bị thẻ đỏ. VAR không được phép can thiệp để tìm một lỗi đáng nhận thẻ vàng thứ hai mà trọng tài đã bỏ sót.

Nhầm cầu thủ và phạt góc theo Luật 2026/27

• Phạt nhầm người: VAR xác định đúng cầu thủ phải nhận thẻ khi trọng tài đã ghi nhận hành vi nhưng xử lý sai danh tính.

• Phạt nhầm đội: Quy định mới cho phép sửa trường hợp trọng tài phạt nhầm cầu thủ của đội không phạm lỗi.

• Phạt góc sai rõ ràng: Giải đấu có thể chọn áp dụng việc sửa ngay trước khi bóng được đưa trở lại cuộc.

• Phạt góc đã thực hiện: VAR không thể gọi bóng trở lại sau khi cầu thủ đã đá phạt góc nhanh.

Việc kiểm tra phạt góc không tự động áp dụng cho mọi giải. Ban tổ chức phải chủ động chọn sử dụng phương án này, và quá trình xác định phải diễn ra ngay lập tức để không tạo thêm một lần review kéo dài.

Việt vị: đứng sai vị trí chưa đủ để thổi phạt

Một cầu thủ ở vị trí việt vị khi phần đầu, thân hoặc chân nằm ở phần sân đối phương và gần đường biên ngang đối phương hơn cả bóng lẫn cầu thủ phòng ngự áp chót tại thời điểm đồng đội chơi hoặc chạm bóng. Tay và cánh tay không được tính để xét việt vị.

Cầu thủ chỉ bị phạt khi tham gia vào tình huống bằng một trong các cách sau:

• Chạm hoặc chơi bóng do đồng đội chuyền.

• Tranh chấp bóng trực tiếp với đối phương.

• Cản tầm nhìn của thủ môn hoặc hậu vệ đối phương.

• Thực hiện hành động rõ ràng làm đối phương không thể chơi bóng.

• Hưởng lợi từ bóng bật cột, xà, đối phương hoặc từ một pha cứu bóng.

Không có lỗi việt vị khi cầu thủ nhận bóng trực tiếp từ quả phát bóng lên, ném biên hoặc phạt góc.

Cách đọc tình huống khi bóng đến từ hậu vệ:

• Nếu hậu vệ nhìn thấy bóng, có thời gian phối hợp cơ thể và chủ động chuyền, kiểm soát hoặc phá bóng nhưng xử lý lỗi: Có thể không còn bị phạt việt vị vì hậu vệ đã chủ động chơi bóng.

• Nếu bóng chỉ bật ra, đổi hướng ngoài ý muốn hoặc đến từ một pha cứu bóng của hậu vệ: Lỗi việt vị vẫn có thể được xác định bình thường.

Trợ lý trọng tài có thể trì hoãn phất cờ trong pha bóng sát nhau khi cầu thủ đang có cơ hội ghi bàn rõ ràng. Nếu trọng tài thổi còi quá sớm, VAR không thể khôi phục lại pha tấn công đã bị dừng.

SAOT: 12 camera và dữ liệu bóng 500 lần mỗi giây

Công nghệ việt vị bán tự động (SAOT) không tự đưa ra quyết định cuối cùng. Hệ thống cung cấp vị trí cơ thể cầu thủ và thời điểm bóng được chơi; tổ VAR vẫn phải xác nhận điểm chạm bóng, cầu thủ tham gia tình huống và đường việt vị trước khi báo cho trọng tài chính.

Cấu hình công nghệ tại World Cup 2022 bao gồm:

• Camera theo dõi chuyên dụng: 12 camera.

• Điểm dữ liệu trên mỗi cầu thủ: Tối đa 29 điểm.

• Tần suất theo dõi cầu thủ: 50 lần mỗi giây.

• Dữ liệu cảm biến trong bóng: 500 lần mỗi giây.

Dữ liệu cảm biến trong bóng giúp xác định thời điểm chuyền chính xác hơn hẳn hình ảnh truyền hình thông thường. Mô hình dựng đường việt vị vẫn cần con người kiểm tra kỹ vì hệ thống không tự xác định được cầu thủ có cản tầm nhìn, tranh chấp hoặc ảnh hưởng đến đối phương hay không.

7 quyết định VAR không được mở lại

VAR nghiêm cấm can thiệp hoặc mở lại các quyết định sau:

1.    Một quả đá phạt thông thường ở giữa sân.

2.    Quả ném biên hoặc phát bóng lên được trao sai.

3.    Thẻ vàng thông thường.

4.    Một lỗi đáng nhận thẻ vàng thứ hai nhưng trọng tài không nhìn thấy và không rút thẻ.

5.    Lỗi việt vị không liên quan trực tiếp đến bàn thắng, phạt đền hoặc tình huống DOGSO.

6.    Quả phạt góc nếu giải đấu không áp dụng lựa chọn mới của Luật 2026/27.

7.    Thời lượng bù giờ, vị trí hàng rào và quyết định chiến thuật của trọng tài.

Khi bóng đã được đưa trở lại cuộc, quyết định trước đó thường không được phép mở lại. Các ngoại lệ hẹp bao gồm sửa nhầm cầu thủ và xử lý hành vi có thể dẫn đến thẻ đỏ như bạo lực, cắn, nhổ nước bọt hoặc hành vi xúc phạm ở mức nghiêm trọng.

Cầu thủ và huấn luyện viên không có quyền yêu cầu trọng tài xem màn hình. Người liên tục làm ký hiệu VAR, vây quanh trọng tài hoặc đi vào khu vực xem lại có thể bị cảnh cáo.

Thời gian review phụ thuộc vào số điểm phải kiểm tra

IFAB không đặt một giới hạn thời gian tối đa chung cho mọi lần review. Một bàn thắng có thể cần kiểm tra lần lượt quyền kiểm soát bóng, lỗi trước đó, bóng ra ngoài sân, thời điểm chuyền, việt vị, dùng tay và cách bắt đầu lại nếu bàn thắng bị hủy.

Thời gian kiểm tra thường kéo dài do các lý do:

• Điểm tiếp xúc bị cầu thủ khác che khuất trên màn hình.

• Các camera không cho cùng một góc nhìn hoặc cần thời gian đồng bộ thời điểm.

• Tình huống phức tạp có cả việt vị, dùng tay và phạm lỗi đan xen.

• Cần xác định chính xác cầu thủ nào chạm bóng cuối cùng.

• Cần dựng đường việt vị phức tạp tại đúng thời điểm bóng được chơi.

Tại vòng bảng World Cup 2018, trung bình có 6,9 lần check mỗi trận nhưng chỉ có 17 review chính thức trong tổng số 48 trận, tương đương khoảng một review sau mỗi 2,8 trận.

Camera không rõ thì quyết định trên sân được giữ nguyên

VAR chỉ được dùng hình ảnh và dữ liệu mà hệ thống ghi lại được. Nếu điểm tiếp xúc bị che ở tất cả góc quay, tổ VAR không được phép tự suy đoán. Nhiều camera giúp giảm điểm mù nhưng không bảo đảm mọi tình huống đều có bằng chứng rõ ràng.

Hệ thống camera tại World Cup 2018 bao gồm:

• Camera truyền hình VAR có thể truy cập: 33 camera.

• Camera siêu chậm (Super slow-motion): 8 camera.

• Camera cực chậm (Ultra slow-motion): 4 camera.

• Camera chuyên dùng cho việt vị: 2 camera bổ sung.

Cấu hình trên là hệ thống của một giải đấu lớn, không phải yêu cầu bắt buộc cho mọi trận đấu có VAR. Giải đấu có ít camera hơn dễ gặp tình trạng thiếu góc nhìn ở điểm tiếp xúc, đường biên hoặc khu vực đông cầu thủ.

VAR Light, goal-line và sự cố kỹ thuật

Sự khác biệt giữa các hệ thống công nghệ bổ trợ:

• VAR đầy đủ: Kiểm tra các nhóm quyết định theo đúng      VAR Protocol. Số góc quay phụ thuộc cấu hình riêng của từng giải đấu.

• VAR Light: Áp dụng cùng phạm vi luật VAR với cấu      hình gọn nhẹ hơn, thường chỉ từ 4 đến 8 camera. Ít camera hơn có thể làm giảm số góc quay hữu ích.

• Goal-line technology (Công nghệ vạch gôn): Chỉ xác định toàn bộ quả bóng đã vượt qua toàn bộ vạch cầu môn hay chưa. Hệ thống này hoàn toàn không kiểm tra việt vị, phạm lỗi, dùng tay hoặc thẻ đỏ.

Trận đấu vẫn có thể tiếp tục khi mất hình ảnh, mất liên lạc, màn hình bên đường biên hỏng hoặc hệ thống dựng đường việt vị gặp lỗi. Nếu một phần hệ thống vẫn hoạt động, giải đấu có thể tiếp tục dùng phần đó theo phương án đã được phê duyệt.

Kết quả trận đấu không tự động bị hủy chỉ vì VAR hỏng, VAR tham gia vào một quyết định sai, trọng tài không xem lại hoặc một tình huống ngoài phạm vi bị xem lại. Ban tổ chức có thể đánh giá công tác trọng tài sau trận nhưng trận đấu không mặc nhiên vô hiệu.

5 bước kiểm tra một quyết định VAR

Khi theo dõi, một quyết định VAR sẽ đi qua tuần tự 5 bước kiểm tra sau:

1.    Xác định phạm vi: Tình huống có liên quan đến bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ, nhầm cầu thủ hoặc lựa chọn phạt góc được áp dụng hay không.

2.    Xác định quyết định ban đầu: Trọng tài đã công nhận bàn thắng, cho trận đấu tiếp tục, thổi phạt hay rút thẻ gì trước đó.

3.    Tách dữ kiện và nhận định: Việt vị, bóng ra ngoài và vị trí lỗi là dữ kiện rõ ràng; còn lực vào bóng, dùng tay và cản trở đối phương cần sự nhận định, đánh giá.

4.    Kiểm tra mức độ rõ ràng: Hình ảnh có chứng minh quyết định ban đầu sai rõ ràng hay chỉ cho thấy một góc nhìn khác mang tính tranh cãi.

5.    Kiểm tra thời điểm: Lỗi có nằm trong cùng đợt tấn công trực tiếp và quyết định bắt đầu lại đã được thực hiện hay chưa.

Ví dụ về cách đọc tình huống thực tế:

• Nếu đầu gối hậu vệ chạm chân tiền đạo trong vòng cấm: Chưa đủ để tự động cho phạt đền; cần xem lực, hướng chạy, khả năng chơi bóng và phản ứng của tiền đạo ở tốc độ bình thường.

• Nếu hậu vệ không chạm bóng và đạp thẳng vào cổ chân đối phương: Góc quay rõ sẽ tạo căn cứ để VAR đề nghị review và thay đổi quyết định.

• Nếu tiền đạo đứng việt vị nhưng không chạm bóng, không cản thủ môn và không tranh chấp: Vị trí việt vị đơn thuần chưa tạo thành lỗi.

• Nếu trọng tài cho ném biên sai, bóng được đưa vào      cuộc rồi đội đó ghi bàn sau một đợt chơi mới: Quyết định ném biên sai trước đó không được mở lại.

Tóm lại

Khi theo dõi một quyết định VAR, hãy kiểm tra theo đúng thứ tự: tình huống có thuộc phạm vi VAR hay không, quyết định ban đầu trên sân là gì, video đang xác định dữ kiện hay đánh giá hành vi, hình ảnh có đủ rõ để chứng minh sai sót và bóng đã được đưa trở lại cuộc chưa. Một va chạm, một khung hình đứng yên hoặc một góc quay chậm không tự động tạo ra phạt đền hay thẻ đỏ. Tại World Cup 2018, chỉ có 14 trong tổng số 335 lần check làm thay đổi quyết định ban đầu trên sân, chiếm tỷ lệ khoảng 4,2%.